Actueel GP nieuws
Home » GP Actueel » Veelvuldige oproep op en na GymIT! tot actie voor veilige sportomgeving
Veelvuldige oproep op en na GymIT! tot actie voor veilige sportomgeving

Veelvuldige oproep op en na GymIT! tot actie voor veilige sportomgeving

UTRECHT – Op 30 juni 2018 organiseerde Stichting GymPOWER in sportcomplex Welgelegen in Utrecht ‘GymIT!’, een sportieve inspiratiedag met o.a. bijscholing voor coaches, opiniepanels en pittige pitches. Rode draad was het thema ‘veilige sportomgeving’, dat zowel voor trainers als sporters, sportouders en sportverslaggevers werd aangeboden met medewerking van ervaringsdeskundigen uit de sportwereld en ook het Vertrouwenspunt Sport van NOC*NSF. Velen spraken de hoop uit dat gymnastiekunie KNGU en alle andere sportbonden dit beleid nu voortvarend ter hand zullen nemen en tot actie zullen overgaan om taboes en heilige huisjes te doorbreken en tot daadwerkelijke verandering in het sportklimaat te komen en veilig sporten voor alle betrokkenen mogelijk te maken.

Doel van GymIT! was om obstakels te erkennen en zelfbewustzijn te vergroten over wedstrijd- en trainingssituaties die wellicht minder ‘normaal’ zijn dan we denken. Bij eerdere bijscholingen van Stichting GymPOWER werd al het boek ‘De Onvrije Oefening’ van Simone Heitinga en Stasja Köhler door de schrijfsters toegelicht, was er een clinic over eetstoornis door een turntrainster en ervaringsdeskundige en werden trainers en sportbonden uitgedaagd hun visie te delen.

In de media hebben we in het afgelopen seizoen kennis kunnen nemen van de misstanden op grote schaal in artistieke en gymnastische sporten in diverse landen en bij grote (inter)nationale evenementen in de afgelopen twintig jaar, welke aan het licht kwamen en in de Verenigde Staten aangepakt werden,  aangewakkerd door de moedige #metoo-oproep van de Amerikaanse Olympisch turnkampioene McKayla Maroney en de getuigenis van ruim tweehonderd (voormalige) topsporters (waaronder ook turnsporters, cheerleaders, kunstrijders en dansers)  wereldwijd onder aanvoering van landgenote en Olympisch turnkampioene Aly Raisman.

In de Nederlandse artistieke en gymnastische sportwereld lijken de meningen verdeeld. Een deel ervan vindt dat onveilige mentale en fysieke situaties in Nederland nauwelijks plaats vinden, het andere deel vindt dat het tijd wordt om actie te ondernemen. Het NOC*NSF-rapport van Onderzoekscommissie De Vries dat eind december 2017 gepresenteerd werd, concludeerde dat er veel actiever en effectiever gehandeld dient te worden door bonden, clubs en betrokkenen om misbruik in de sport in Nederland aan te pakken en verder te voorkomen. Er melding van maken met goed gevolg blijkt lastig. GymPOWER ontmoet in de wedstrijd- en trainingssituaties veel sporters en trainers en kan zeggen dat er veel meer onveiligheid is dan we denken. De cultuur ontbreekt om over gevoelige thema’s als deze met trainers en ouders te spreken. Voor opgroeiende gymnasten moet vertrouwen de basis kunnen zijn.

Gelukkig zien we bij clubs met een moderne visie passie, sportplezier en transparantie, maar niet overal. Evenwicht in de driehoek sporter-trainer-ouders is van wezenlijk belang. Dat blijkt te gelden voor onze topsporters maar ook voor diegenen die de top niet halen. Zijn ze ‘zichtbaar’ genoeg? In een eigen bubbel tussen vier muren, met veel training en dus minder tijd voor vriendschappen en sociale activiteiten zeggen gymnasten soms meer ‘een lichaam’ dan een ‘persoon’ te zijn. “Of je wordt vaak helemaal niet gezien óf je komt juist overdreven in beeld, waar  media je vrouwelijkheid benadrukken in plaats van je sportieve activiteiten.” Het is als het Panopticon-principe: een machtsrelatie met controle door gebrek aan ander contact. Als gymnasten zichtbaar kunnen zijn, kunnen ze met plezier hun prestaties verrichten en zich ook als mens ontwikkelen.

Op 30 juni 2018 waren twee voormalige Oranjeturnsters aanwezig op GymIT! en deelden hun visie als ervaringsdeskundigen met de deelnemers van de bijscholingsclinics & opiniepanels: “Je hoeft maar een blik op een (inter)nationale (topsport) turnwedstrijd te werpen om te zien dat er in het huidige sportklimaat weinig ruimte is voor een turnster om een eigen identiteit te ontwikkelen. Het lijkt alsof er door de weinig verhullende glitterpakjes, make-up, vrouwelijke en vrolijke bewegingen gecompenseerd moet worden voor de krachtige en snelle (lees: niet vrouwelijke) bewegingen die een turnster moet maken om de steeds moeilijker wordende code bij te kunnen houden. Om het beeld van ‘de (vrolijke en vrouwelijke) turnster’ in stand te houden wordt de identiteit van ‘de turnster’ van jongs af aan in toenemende mate ‘geproduceerd’ door een assemblage van disciplinerende bevoegdheden zoals het trainersteam, de ouders/verzorgers, de KNGU , het NOC*NSF, de scholen, eventuele sponsoren, de media, enzovoorts. Dit zorgt ervoor dat ‘de turnster’, als individu, en als groep, weinig tot geen agency (het vermogen tot zelf handelen) heeft; wat in stand wordt gehouden door de angst- en zwijgcultuur binnen de (topsport, vrouwen) turnsport. Met #metoo gevolgen van dien. Het is zodoende tijd dat wij ons afvragen of de collectieve productie van de identiteit van ‘de turnster’ nog wel past bij een veilig sportklimaat.

In het geval van topsporters blijkt het moeten leveren van topprestaties ook andere valkuilen te bevatten. Er ligt een druk en daarin is voor de sporter een passende stijl van leiding geven van belang. Van sturing met strakke instructies, bijsturen en overtuigen vanuit éénrichtingsverkeer, overleggen en samenwerken tot de verantwoording overdragen aan de sporter zelf. Via NOC*NSF is hierin coaching te verkrijgen onder de titels ‘Herkennen van grensoverschrijdend gedrag’ en ‘De vier inzichten van het trainerschap’: structureren, stimuleren, individuele aandacht geven en regie overdragen. Bekende valkuilen als routinematig handelen, alleen fouten benoemen, schreeuwen, vragen negeren, irritatie en overtuigd zijn van de eigen mening kunnen leiden tot verbaal geweld, fysieke overschrijding en intimidatie. Dan gaat het mis en is terugdraaien heel lastig. Ook al is er niet altijd sprake van seksuele intimidatie, psychische intimidatie is net zo erg, zo blijkt ook uit de statistieken. Volgens sporsters, die vanuit de gezagsrelatie kwetsbaar zijn, maakt dat diepe indruk. Ze verleggen onder morele druk hun grenzen en stoppen het weg. Met soms mentale beschadiging als gevolg. Heren lijken dit anders te ervaren, maar ook een machocultuur kan teveel druk geven.

Het lijkt toch een gegeven dat, met alle mogelijke variaties, de sport de winnaar is bij meer transparantie, veiligheid en sportplezier. Namens de Academie voor Sportkader NOC*NSF gaf Maaike Pekelharing de inspiratiesessie ‘herkennen van grensoverschrijdend gedrag’. NOC*NSF opende speciaal voor GymIT! een contactlijn waar deelnemers tijdens en na het evenement moeilijkheden op het gebied van sport en vertrouwen in de driehoek sporter-trainer-ouder hun hart kunnen luchten. Tel 0900-202 55 90 of via email vertrouwenspuntsport@nocnsf.nl. Miriam Reijnen, Coördinator Vertrouwenspunt Sport NOC*NSF: “Het is nu van belang dat ieder z’n verantwoordelijkheid pakt. Er gaat nu in de sportcultuur zeker iets veranderen, zoals meldplicht voor verenigingen en monitoring of verenigingen dat doen. Na het rapport De Vries kan geen sportbond ontkennen dat er meer moet gebeuren om te bouwen aan vertrouwen in een veilige sportomgeving.” Vertrouwenscontactpersoon van de KNGU Henriëtte van der Weg bezocht ook GymIT! en ging in gesprek met ouders, sporters en ervaringsdeskundigen bij de opiniepanels. Van der Weg: “Het thema veilig sportklimaat had een prominente plaats in het programma, er werden soms heftige ervaringen gedeeld. Het beleid dat de KNGU in gedachte heeft, moet nu zeker verder worden doorgevoerd.” 

Wil je meer weten over dit thema of wil jij ook gehoord worden in je verhaal en visie, neem contact op met de organisatie van de GymIT!-inspiratiedag via mailadres: commissie.Gymit18@outlook.com, of met de Sportredactie van GymPOWER via het mailadres: sportredactie.gympower@gmail.com of met Stichting GymPOWER via het mailadres: gympower-algemeen@outlook.com

Artikel © Sportredactie GymPOWER | Tekst © Casper Beijn | Foto © Maurice Smeets